เมื่อวันที่ 13 กันยายน 2569 ที่ SCBX NEXT TECH สยามพารากอน กรุงเทพมหานคร นายวสันต์  ภัยหลีกลี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เข้าร่วมงานเวทีนักคิดดิจิทัล ครั้งที่ 36 ในหัวข้อ “อัตลักษณ์ของพลเมืองชาติพันธุ์ในยุค AI” จัดโดย โคแฟค (ประเทศไทย) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ (IMS) เครือข่ายสื่อชนเผ่าพื้นเมือง (IMN) ไทยพีบีเอส (Thai PBS) ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) สำนักงาน กสม. และภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง เพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนในยุคปัญญาประดิษฐ์ โดยเฉพาะการคุ้มครองอัตลักษณ์และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของกลุ่มชาติพันธุ์ ตลอดจนส่งเสริมความรู้เท่าทันสื่อและข้อมูลข่าวสารเพื่อป้องกันการเลือกปฏิบัติ และการบิดเบือนข้อมูลในสังคม

            กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ได้กล่าวปาฐกถาพิเศษในหัวข้อ จากภูมิปัญญาสู่อัลกอริทึม: คุ้มครองอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ในยุคปัญญาประดิษฐ์ โดยกล่าวถึงความสำคัญของการคุ้มครองสิทธิของกลุ่มชาติพันธุ์ภายใต้บริบทของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อการสร้าง การเผยแพร่ และการประมวลผลข้อมูลที่รวดเร็ว อันส่งผลต่อการรับรู้ของสังคม แม้ AI จะเป็นกลไกขับเคลื่อนการพัฒนาและนวัตกรรม แต่การออกแบบและพัฒนาระบบฐานข้อมูลของ AI ที่ปราศจากการมีส่วนร่วมของชุมชนและกลุ่มชาติพันธุ์ อาจก่อให้เกิดผลกระทบในการสร้างมายาคติ การตีตรา และการเลือกปฏิบัติต่อสังคม ตลอดจนการลดทอนการมองเห็นและการยอมรับอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ในพื้นที่ดิจิทัล ซึ่งเป็นความเสี่ยงที่จำเป็นต้องได้รับการกำกับดูแลภายใต้หลักความเสมอภาค การไม่เลือกปฏิบัติ และการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เพื่อให้การพัฒนาและการใช้ AI เป็นไปอย่างสอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนและธรรมาภิบาลด้านปัญญาประดิษฐ์

            กิจกรรมภายในงานประกอบด้วย การจัดบูธนิทรรศการจากภาคีเครือข่ายด้านสื่อ และกลุ่มชาติพันธุ์ ที่นำเสนอองค์ความรู้เกี่ยวกับการรู้เท่าทันสื่อ การตรวจสอบข้อมูล (Fact-Checking) ความท้าทายของ AI ต่อสิทธิของกลุ่มชาติพันธุ์ และแนวทางการสร้างพื้นที่สื่อที่ปลอดภัยและเคารพความหลากหลายทางวัฒนธรรม และมีเวทีเสวนา หัวข้อ “อัตลักษณ์ของพลเมืองชาติพันธุ์ในยุค AI” การแลกเปลี่ยนประสบการณ์จากผู้แทนชุมชนชาติพันธุ์ นักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีและสื่อมวลชน ตลอดจนกิจกรรมสร้างการมีส่วนร่วมของผู้เข้าร่วมงานผ่านการพูดคุยแลกเปลี่ยนแนวคิดเกี่ยวกับการใช้ AI อย่างรับผิดชอบและเคารพสิทธิมนุษยชน เพื่อร่วมกันพัฒนาแนวทางการสื่อสารที่ลดอคติและส่งเสริมการอยู่ร่วมกันในสังคมที่หลากหลายอย่างเท่าเทียม สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของเวทีนักคิดดิจิทัลที่มุ่งสร้างความตระหนักรู้และการมีส่วนร่วมของสังคมในการรับมือกับข้อมูลบิดเบือนและผลกระทบจากเทคโนโลยีดิจิทัล

            คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) เห็นถึงความสำคัญในการติดตามสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของกลุ่มชาติพันธุ์อย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นการผลักดันและส่งเสริมพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ พ.ศ. 2568 ผ่านกลไกความร่วมมือทั้งในส่วนของหน่วยงานภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคประชาสังคม และสื่อมวลชน ตลอดจนการสนับสนุนการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่างเคารพสิทธิมนุษยชนและความหลากหลายทางวัฒนธรรม อีกทั้งเห็นความสำคัญของบทบาทสื่อมวลชน แพลตฟอร์มดิจิทัล และผู้พัฒนาเทคโนโลยี AI ในการร่วมกันสร้างระบบนิเวศข้อมูลที่เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ลดการเผยแพร่ข้อมูลบิดเบือนและวาทกรรมสร้างความเกลียดชัง (Hate Speech) และส่งเสริมการสื่อสารที่สะท้อนความหลากหลายของสังคมไทยอย่างถูกต้องและเป็นธรรม ซึ่งสอดคล้องกับข้อเสนอแนะว่าด้วยจริยธรรมของปัญญาประดิษฐ์แห่งองค์การยูเนสโก (UNESCO Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence) โดยการพัฒนาและใช้ AI ต้องอยู่บนหลักสิทธิมนุษยชน ความหลากหลายและความครอบคลุม ความเป็นธรรม ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล การกำกับดูแลโดยมนุษย์ และการไม่เลือกปฏิบัติ