เมื่อวันที่ 18-19 มิถุนายน 2569 ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุชาติ เศรษฐมาลินี กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ และนายบุญเกื้อ สมนึก ที่ปรึกษาประจำคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (สำนักงาน กสม.) ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมเชิงป้องกัน ณ ตรวจคนเข้าเมืองจังหวัดพังงา อำเภอเมือง จังหวัดพังงา โดยมีพันตำรวจเอก วิชา จำปาวัลย์ ผู้กำกับการตรวจคนเข้าเมืองจังหวัดพังงา และคณะเจ้าหน้าที่ ให้การต้อนรับ แลกเปลี่ยนข้อมูล และปัญหาอุปสรรคในการดำเนินงาน รวมถึงหารือแนวทางความร่วมมือเพื่อยกระดับมาตรฐานการควบคุมตัวให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

          การตรวจเยี่ยมเชิงป้องกันดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินการดำเนินงานของตรวจคนเข้าเมืองจังหวัดพังงาในมิติต่าง ๆ ทั้งด้านนโยบายและการบริหารจัดการ ด้านสภาพแวดล้อมทางกายภาพและโครงสร้างพื้นฐาน และด้านกระบวนการและการปฏิบัติต่อผู้ต้องกัก ให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน มาตรฐานสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ และพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 เพื่อลดความเสี่ยงต่อการทรมานหรือการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสม ภารกิจการตรวจเยี่ยม ประกอบด้วย การรับฟังข้อมูลสรุปภาพรวมการดำเนินงานและการควบคุมตัวผู้ต้องกัก การสำรวจพื้นที่ห้องกักและสิ่งจำเป็นพื้นฐานที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์ผู้ต้องกัก และการประชุมหารือร่วมกับผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน เพื่อรวบรวมข้อค้นพบและข้อเสนอแนะเชิงระบบอันจะนำไปสู่การยกระดับมาตรฐานการควบคุมตัวตามหลักสิทธิมนุษยชน 

          ผลการตรวจเยี่ยมพบว่า ตรวจคนเข้าเมืองจังหวัดพังงามีความพยายามในการบริหารจัดการห้องกักภายใต้ข้อจำกัดด้านทรัพยากร โดยมีพัฒนาการเชิงบวก เช่น การจัดระบบกล้องวงจรปิดและกล้องติดตัว (body camera) มาปรับใช้ตามบทบัญญัติของพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ การจัดเวรยามตลอด 24 ชั่วโมง การจัดพื้นที่เก็บทรัพย์สินของผู้ต้องกักอย่างเป็นระบบ และการจัดให้มีพื้นที่เยี่ยมญาติและกิจกรรมสันทนาการ รวมถึงการคำนึงถึงความแตกต่างด้านศาสนาและวัฒนธรรม นอกจากนี้ คณะตรวจเยี่ยมได้มีข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนากระบวนการคุ้มครองสิทธิในทุกขั้นตอนของการควบคุมตัว เช่น การรับตัวและคัดกรองเบื้องต้น การดูแลสุขภาพผู้ต้องกักกลุ่มเปราะบาง การดำเนินการส่งกลับ และการจัดการสถานะบุคคล เพื่อให้การกักตัวคนต่างด้าวเป็นไปอย่างสอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนมากยิ่งขึ้น ทั้งนี้ สำนักงาน กสม. จะนำข้อค้นพบและข้อเสนอแนะจากการตรวจเยี่ยมเสนอต่อหน่วยงานระดับบังคับบัญชาต่อไป

          ในการนี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ได้หารือแนวทางความร่วมมือระหว่างสำนักงาน กสม. และตรวจคนเข้าเมืองจังหวัดพังงา รวมถึงได้แลกเปลี่ยนแนวทางส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเครือข่ายทางศาสนา องค์กรภาคประชาสังคม และชุมชนในพื้นที่ในการสนับสนุนการดูแลด้านจิตใจ การปฏิบัติศาสนกิจ และการให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมแก่ผู้ต้องกักตามความเหมาะสม

          การตรวจเยี่ยมเชิงป้องกันดังกล่าวสะท้อนถึงความร่วมมืออย่างสร้างสรรค์ระหว่างสำนักงาน กสม. และสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองในการร่วมกันพัฒนาแนวปฏิบัติที่เคารพสิทธิมนุษยชนและสอดคล้องกับพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ อันจะช่วยเสริมสร้างประสิทธิภาพ ความโปร่งใส และความน่าเชื่อถือในการปฏิบัติงานของสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง พร้อมทั้งส่งเสริมให้การบังคับใช้กฎหมายและการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนสามารถดำเนินไปควบคู่กันได้อย่างสมดุล